Czym zajmuje się androlog? Zakres badań i leczenia

Masz problem z erekcją albo podejrzewasz, że coś jest nie tak z jądrami. Zastanawiasz się, czy to już sprawa dla androloga, czy jeszcze „samo przejdzie”. Z tego tekstu dowiesz się, czym zajmuje się androlog, jakie badania zleca i kiedy warto się do niego zgłosić.

Czym zajmuje się lekarz androlog?

Określenie andrologia pochodzi z greki: andros oznacza „mężczyzna”, a logos „naukę” lub „słowo”. To dziedzina medycyny zajmująca się męskim układem płciowym w pełnym zakresie. Obejmuje ona zarówno diagnostykę, leczenie, jak i profilaktykę chorób prącia, jąder, moszny, nasieniowodów oraz zaburzeń hormonalnych związanych z męskością.

Androlog łączy w jednej specjalizacji kilka obszarów: hormony płciowe, funkcje seksualne i niepłodność męską. Patrzy na to, czy organizm wytwarza odpowiednią ilość testosteronu, czy narządy płciowe są prawidłowo zbudowane, oraz czy współżycie jest satysfakcjonujące i kończy się realną szansą na ciążę partnerki. Do tego dochodzi edukacja zdrowotna i dbanie o to, aby problemy nie pojawiły się w ogóle.

Dla kogo jest więc lekarz androlog. Najczęściej trafiają do niego mężczyźni z takimi dolegliwościami jak zaburzenia erekcji, przedwczesny wytrysk, obniżone libido, bolesny wytrysk czy problemy z osiągnięciem orgazmu. Częstą przyczyną wizyty jest też niepłodność męska, podejrzenie niedoboru testosteronu, zaburzenia dojrzewania płciowego u chłopców oraz wady budowy prącia lub jąder, które przeszkadzają w seksie albo po prostu w codziennym funkcjonowaniu.

Andrologia wywodzi się z urologii. Wielu specjalistów ma podwójny tytuł: urolog i androlog. Urolog zajmuje się głównie układem moczowym, czyli nerkami, moczowodami, pęcherzem i cewką moczową. Androlog skupia się na narządach płciowych i ich funkcjach, czyli na „odcinku odpowiedzialnym” za seks, płodność i hormony. Dla mężczyzny androlog jest w praktyce tym, kim ginekolog dla kobiety.

Jeśli pracujesz w budownictwie lub technice, łatwo zrozumiesz jeszcze jedno porównanie. Wizyta u androloga działa jak przegląd techniczny instalacji w domu. Gdy regularnie kontrolujesz stan rur i zaworów, unikasz zalania całego mieszkania. Tak samo tutaj – okresowe kontrole u specjalisty zmniejszają ryzyko „awarii”, czyli poważnych chorób jąder, zaburzeń erekcji czy problemów z płodnością, które później wymagają już znacznie bardziej skomplikowanego „remontu” organizmu.

Jakie obszary zdrowia mężczyzny obejmuje andrologia?

Czy androlog zajmuje się tylko problemami z seksem. Zdecydowanie nie. Andrologia obejmuje kilka głównych obszarów: gospodarkę hormonalną, funkcje seksualne, płodność, budowę i rozwój narządów płciowych, a także psychikę mężczyzny, która bardzo mocno wiąże się z libido i poczuciem męskości. Do tego dochodzą choroby ogólnoustrojowe, które potrafią mocno uderzyć w sprawność seksualną.

W gabinecie androloga te obszary przenikają się ze sobą. Zaburzenia hormonalne często osłabiają erekcję. Problemy z nasieniem idą w parze z żylakami powrózka nasiennego. Długotrwały stres w pracy obniża libido i pogarsza wyniki badania nasienia. Dlatego lekarz zadaje sporo pytań, które na pierwszy rzut oka mogą wydawać się nie związane z intymnością, ale w praktyce są bardzo potrzebne.

Najważniejsze obszary pracy androloga obejmują między innymi:

• regulację i diagnostykę hormonalną hormonów płciowych, takich jak testosteron, hormon luteinizujący LH, hormon folikulotropowy FSH i prolaktyna,
• zaburzenia seksualne, w tym zaburzenia erekcji, wytrysk przedwczesny lub opóźniony oraz ból podczas współżycia,
• niepłodność męską, czyli ocenę ilości i jakości plemników oraz trudności z zapłodnieniem partnerki,
• wady rozwojowe i choroby anatomiczne prącia, jąder, moszny oraz nasieniowodów,
• zmiany nowotworowe jąder i innych elementów męskiego układu płciowego,
• opóźnione lub przedwczesne dojrzewanie płciowe u chłopców i nastolatków,
• aspekty psychoseksualne związane z męskością, libido, samooceną i relacją z partnerką.

Dobry androlog patrzy na pacjenta całościowo, a nie tylko na wyniki badań. Zwraca uwagę na dietę, masę ciała, używki, rodzaj aktywności fizycznej oraz to, jak wygląda praca na co dzień. Długie godziny w gorącej kabinie koparki, częste przebywanie przy nagrzanych powierzchniach czy praca z chemikaliami na budowie potrafią mocno przegrzewać jądra lub szkodzić plemnikom. Lekarz bierze pod uwagę także cukrzycę, choroby serca, otyłość i nadciśnienie, bo te choroby bardzo często odbijają się na erekcji i płodności.

Jakie najczęstsze choroby i wady narządów płciowych leczy androlog?

W codziennej praktyce androloga przewijają się pewne typowe problemy. Najwięcej jest mężczyzn w wieku produkcyjnym, którzy zauważają kłopoty z seksem albo chcą mieć dziecko, ale mimo starań nic z tego nie wychodzi. Coraz częściej zgłaszają się też panowie w wieku okołomenopauzalnym, u których pojawia się spadek energii, nastroju i możliwości seksualnych.

Warto wiedzieć, jakie schorzenia najczęściej trafiają do gabinetu andrologicznego. Ułatwia to szybką decyzję, że pora porozmawiać ze specjalistą, a nie czekać „aż się samo poprawi”.

Jeśli chodzi o zaburzenia funkcjonalne związane z seksem, androlog najczęściej zajmuje się takimi problemami:

• zaburzenia erekcji, czyli trudności z uzyskaniem lub utrzymaniem wzwodu,
• przedwczesny wytrysk, kiedy wytrysk pojawia się zbyt szybko po rozpoczęciu stosunku,
• obniżone libido, czyli mniejsza ochota na seks niż wcześniej,
• bolesny wytrysk, który może wskazywać na stan zapalny,
• zaburzenia orgazmu, na przykład brak odczuwania orgazmu mimo wytrysku.

Druga duża grupa problemów dotyczy niepłodności męskiej i jakości nasienia. Tutaj androlog pracuje zarówno na wynikach badań, jak i na zmianie stylu życia pacjenta. W praktyce może to wyglądać tak, że jeden błąd w diecie czy pracy fizycznej powtarza się od lat i dopiero w gabinecie ktoś to łączy z kiepską jakością plemników.

W obszarze płodności i zaburzeń nasienia lekarz najczęściej rozpoznaje:

• oligozoospermię, czyli zbyt małą liczbę plemników w ejakulacie,
• astenozoospermię, czyli słabą ruchliwość plemników,
• teratozoospermię, czyli nieprawidłową budowę plemników,
• azoospermię, czyli brak plemników w nasieniu,
• infekcje dróg nasiennych, które pogarszają parametry nasienia,
• żylaki powrózka nasiennego, które przegrzewają jądro,
• przebyte urazy jąder, także te dawne, np. z boiska czy pracy.

Trzecia grupa to wady anatomiczne i zmiany strukturalne narządów płciowych. Z nimi również nie warto zwlekać, bo często da się je skutecznie korygować, a zwłoka powoduje ból, wstyd i problemy w łóżku. Nierzadko mężczyzna latami unika seksu z powodu wady, którą można stosunkowo prosto usunąć.

Typowe wady i problemy strukturalne, które leczy androlog, to między innymi:

• stulejka, czyli zbyt wąskie ujście napletka,
• krótkie wędzidełko, ograniczające odciągnięcie napletka,
• skrzywienie prącia, które utrudnia lub uniemożliwia stosunek,
• wodniak jądra, czyli nagromadzenie płynu wokół jądra,
• żylaki powrózka nasiennego, często widoczne jako „sznureczki” nad jądrem,
• wnętrostwo, czyli jądra niezstąpione do moszny,
• zanik jąder, na przykład po urazach lub chorobach,
• skręt jądra, który wymaga bardzo szybkiej reakcji chirurgicznej,
• wady wrodzone prącia i moszny, obecne już od dzieciństwa.

Czwarty ważny obszar to zaburzenia hormonalne i problemy rozwojowe. Tutaj często potrzebna jest zarówno diagnostyka hormonalna, jak i ocena budowy ciała czy owłosienia. U młodych chłopców chodzi o tempo dojrzewania płciowego, u dorosłych częściej o spadek testosteronu i jego skutki.

Najczęściej spotykane zaburzenia hormonalne i rozwojowe to:

• niedobór testosteronu, czyli hipogonadyzm,
• nadmiar prolaktyny, który obniża libido i zaburza erekcję,
• zaburzenia LH i FSH, wpływające na produkcję plemników,
• opóźnione dojrzewanie płciowe, gdy cechy płciowe rozwijają się za wolno,
• przedwczesne dojrzewanie płciowe,
• ginekomastia, czyli powiększenie gruczołów piersiowych u mężczyzny.

Androlog odgrywa też bardzo ważną rolę w wykrywaniu nowotworów jąder i innych narządów płciowych. Guzek wyczuwalny w jądrze, jego powiększenie, nagła zmiana konsystencji albo uczucie ciężkości w mosznie to zawsze powód, żeby szybko zgłosić się do specjalisty. Lekarz wykonuje badanie, zleca USG jąder lub inne testy i w razie podejrzenia nowotworu kieruje do leczenia onkologicznego.

W gabinecie andrologicznym wykonuje się także drobne zabiegi, które dla pacjenta potrafią być ogromną ulgą. Część z nich ma znaczenie zdrowotne, a część dodatkowo poprawia wygląd narządów i komfort psychiczny mężczyzny.

• plastyka stulejki i wędzidełka,
• operacja żylaków powrózka nasiennego,
• usunięcie wodniaka jądra,
• biopsja jąder przy ciężkich zaburzeniach nasienia,
• drobne zabiegi estetyczne prącia, na przykład korekcja kształtu.

Nagły, bardzo silny ból jądra, gwałtowny obrzęk moszny, uraz prącia z widocznym zasinieniem lub deformacją to sytuacje, w których nie wolno czekać na planową wizytę u androloga. W takich przypadkach trzeba natychmiast jechać na SOR albo na ostry dyżur urologiczny.

Ginekolog dla mężczyzn – kiedy warto skorzystać z pomocy androloga?

Określenie „ginekolog dla mężczyzn” dobrze oddaje zakres opieki androloga. Ten lekarz zajmuje się męską sferą intymną od okresu dojrzewania, przez życie seksualne i plany rodzicielskie, aż po andropauzę. Możesz przyjść zarówno z pierwszymi pytaniami nastolatka, jak i z problemami typowymi dla mężczyzny po pięćdziesiątce.

Do androloga warto zgłosić się nie tylko wtedy, gdy dzieje się coś ciężkiego. Rozsądnie jest zrobić wizytę profilaktyczną przed planowaniem dziecka, po czterdziestce albo gdy zauważysz nietypowe zmiany w wyglądzie prącia czy jąder. Sygnałem alarmowym bywa też przewlekłe zmęczenie, spadek energii, obniżony nastrój i wyraźne obniżenie libido, nawet jeśli erekcja jeszcze się pojawia.

Jeśli zawodowo dbasz o konstrukcje budynków, maszyny czy instalacje, łatwo to przełożyć na zdrowie. Narzędzia, których nie serwisujesz, w końcu odmówią posłuszeństwa. Z narządami płciowymi wygląda podobnie: brak kontroli przez lata często kończy się „remontem kapitalnym” w postaci skomplikowanych operacji, długiego leczenia andrologicznego albo trwałej utraty płodności. Regularne kontrole to po prostu rozsądne zabezpieczenie przed takim scenariuszem.

Jakie objawy w obrębie prącia, jąder i podczas seksu wymagają wizyty u androloga?

Nawet drobne dolegliwości w okolicy intymnej powinny zwrócić twoją uwagę. Wiele poważnych problemów zaczyna się od niewielkiego bólu, lekkiego swędzenia albo minimalnego skrzywienia prącia. Gdy zareagujesz wcześnie, leczenie andrologiczne jest zazwyczaj prostsze i mniej obciążające.

Wielu mężczyzn bagatelizuje pierwsze objawy, bo wstydzi się wizyty albo liczy na samoistną poprawę. Taka zwłoka bywa jednak groźna, szczególnie przy nagłych bólach jąder czy zmianach wyglądu moszny. Lepiej sprawdzić coś „na wyrost”, niż przeoczyć chorobę, którą można leczyć skutecznie na wczesnym etapie.

Objawy związane z prąciem, które powinny skłonić do wizyty u androloga, to między innymi:

• ból, pieczenie lub świąd w okolicy prącia,
• zaczerwienienie, wysypka lub owrzodzenia na skórze,
• wydzielina z ujścia cewki moczowej,
• trudności z odsłonięciem żołędzi, wskazujące na stulejkę,
• wyraźne skrzywienie prącia,
• zauważalne zgrubienia lub guzki na trzonie prącia,
• uraz prącia, na przykład podczas seksu lub w pracy.

Osobną grupą są objawy ze strony jąder i moszny. Tutaj szybka reakcja szczególnie ratuje zdrowie, a czasem także płodność. U młodych chłopaków skręt jądra potrafi w kilka godzin doprowadzić do trwałego uszkodzenia narządu, jeśli nie trafią na stół operacyjny odpowiednio wcześnie.

Na konsultację andrologiczną powinny cię skłonić takie sygnały w obrębie jąder i moszny:

• powiększenie jednego jądra lub zmiana jego kształtu,
• wyczuwalne guzki albo twarde obszary w jądrze,
• zmiana konsystencji jądra, na przykład staje się twardsze,
• uczucie ciężkości lub ciągnięcia w mosznie,
• nagły, silny ból jądra,
• obrzęk lub zaczerwienienie moszny,
• duża różnica w wielkości jąder,
• urazy krocza lub jąder, także te „zbagatelizowane”.

Objawy podczas stosunku także są ważnym powodem, żeby odwiedzić gabinet androloga. Czasem chodzi o kwestie psychiczne, ale często źródłem jest bardzo konkretny problem medyczny, który da się sprawdzić i leczyć. Zdarza się, że poprawa ogólnego zdrowia w połączeniu z lekami na erekcję rozwiązuje problem, z którym ktoś męczył się latami.

Podczas współżycia niepokojące są szczególnie takie sytuacje:

• trudności z uzyskaniem lub utrzymaniem erekcji,
• przedwczesny wytrysk lub całkowity brak wytrysku,
• ból podczas stosunku lub wytrysku,
• spadek satysfakcji seksualnej,
• utrata zainteresowania seksem,
• problemy z zapłodnieniem partnerki mimo regularnych starań.

Część dolegliwości ma podłoże hormonalne. Gdy testosteron spada, mężczyzna odczuwa nie tylko słabszą ochotę na seks, ale także gorszą formę na co dzień. Obniża się siła fizyczna, rośnie brzuch, a praca, która wcześniej nie była wyzwaniem, nagle zaczyna męczyć.

Objawy ogólne sugerujące niedobór testosteronu lub inne zaburzenia hormonalne to między innymi:

• przewlekłe zmęczenie i spadek energii,
• pogorszenie nastroju, drażliwość, mniejsza motywacja,
• spadek masy mięśniowej i siły fizycznej,
• przyrost tkanki tłuszczowej, zwłaszcza w okolicy brzucha,
• wyraźne obniżenie libido.

Nagły ból jądra, krew w nasieniu, całkowity brak erekcji po urazie krocza albo ostry stan zapalny z gorączką i silnym bólem wymagają pilnej reakcji. W takich sytuacjach jedziesz na SOR lub ostry dyżur, a nie czekasz kilka tygodni na planową wizytę u androloga. Do specjalisty umawiasz się szybko, gdy objawy są dokuczliwe, ale stabilne, na przykład przy nawracających problemach z erekcją czy przewlekłym bólu jąder.

Jak dbać o profilaktykę andrologiczną i samobadanie jąder?

Profilaktyka andrologiczna nie ogranicza się do jednej wizyty raz na kilkanaście lat. Obejmuje regularne kontrole u specjalisty, codzienne nawyki dotyczące stylu życia, higieny i ochrony przed urazami, a także proste samobadanie jąder. To właśnie samobadanie często pozwala wychwycić pierwsze, jeszcze niewielkie guzki nowotworowe.

Wiele elementów profilaktyki możesz wprowadzić od razu, nawet bez skierowania. Chodzi o rzeczy, które i tak poprawiają ogólny stan zdrowia i kondycji, a przy okazji chronią męską płodność oraz sprawność seksualną. Dla organizmu nie ma znaczenia, czy zmiany wdrażasz z myślą o sercu, czy o jądrach – efekt korzystny jest wspólny.

Jeśli chcesz zadbać o męski układ płciowy na co dzień, zwróć uwagę na takie elementy stylu życia:

• utrzymywanie prawidłowej masy ciała,
• regularny ruch, najlepiej kilka razy w tygodniu,
• ograniczenie alkoholu i rezygnacja z palenia papierosów,
• zdrowa dieta z małą ilością przetworzonej żywności,
• dobra kontrola chorób przewlekłych, takich jak nadciśnienie, cukrzyca czy zaburzenia lipidowe,
• unikanie przegrzewania jąder, czyli długich gorących kąpieli, częstej sauny i trzymania laptopa na kolanach,
• noszenie odzieży i bielizny, która nie uciska mocno okolicy krocza,
• ochrona przed urazami, na przykład stosowanie odpowiednich ochraniaczy w sporcie i pracy fizycznej.

Oprócz codziennych nawyków ważne są wizyty profilaktyczne u androloga lub urologa z dodatkową specjalizacją andrologiczną. Częstotliwość takich kontroli zależy od wieku, obciążeń rodzinnych i aktualnych wyników badań. Inaczej wygląda plan wizyt u dwudziestolatka, a inaczej u mężczyzny po pięćdziesiątym roku życia.

Ogólne zasady dotyczące częstości wizyt kontrolnych mogą wyglądać tak:

• pierwsza konsultacja w młodym wieku, zwłaszcza przy problemach z dojrzewaniem lub budową narządów,
• kontrole co kilka lat u dorosłego mężczyzny bez dolegliwości,
• częstsze wizyty po czterdziestce, szczególnie przy obciążonym wywiadzie rodzinnym lub własnych chorobach przewlekłych.

W ramach profilaktyki androlog może zalecić okresowe badania. Najczęściej jest to USG jąder, badania krwi oceniające hormony i podstawowe parametry metaboliczne, a przy problemach z płodnością także badanie nasienia. Dzięki temu da się wyłapać zmiany jeszcze zanim pojawią się mocne objawy.

Samobadanie jąder wygląda na początku trochę technicznie, ale po kilku razach staje się prostym nawykiem. Wykonujesz je raz w miesiącu i zajmuje to dosłownie kilka minut. Dla wielu mężczyzn to najlepszy sposób, aby oswoić się z własnym ciałem i szybciej zauważyć niepokojące zmiany:

• najlepszy moment na badanie to prysznic lub ciepła kąpiel, gdy moszna jest rozluźniona,
• stań wygodnie i delikatnie unieś mosznę jedną ręką,
• drugą ręką chwyć jedno jądro między kciuk a palec wskazujący,
• powoli przetaczaj jądro między palcami, sprawdzając jego powierzchnię,
• zwróć uwagę na guzki, zgrubienia, bolesne miejsca,
• powtórz badanie dla drugiego jądra, pamiętając, że lekkie różnice wielkości są normalne,
• jeśli wyczujesz nowy guzek, ból lub szybką zmianę wielkości, zgłoś się do androloga lub urologa.

Samobadanie jąder warto robić raz w miesiącu. Każde nowe, niepokojące znalezisko, takie jak guzek, nagła zmiana wielkości albo ból, wymaga konsultacji specjalistycznej. Lepiej, żeby lekarz stwierdził, że wszystko jest w porządku, niż żebyś zignorował objaw rozwijającej się choroby.

Urolog a androlog – do którego lekarza się zwrócić?

Wielu pacjentów nie wie, czy w pierwszej kolejności iść do urologa, czy do androloga. Nazwy są podobne, obie specjalizacje dotyczą „tych okolic”, a część problemów się pokrywa. Proste rozróżnienie ról pomaga szybciej trafić tam, gdzie naprawdę zajmą się twoim kłopotem.

Urolog zajmuje się przede wszystkim układem moczowym kobiet i mężczyzn. To lekarz od nerek, moczowodów, pęcherza moczowego i cewki, a także od części problemów prostaty. Do urologa trafiają osoby z bolesnym lub częstym oddawaniem moczu, nietrzymaniem moczu, zakażeniami, kamicą nerkową oraz nowotworami układu moczowego, na przykład rakiem nerki lub pęcherza.

Androlog natomiast skupia się na męskim układzie płciowym. Zajmuje się prąciem, jądrami, moszną, nasieniowodami, funkcjami seksualnymi i płodnością oraz hormonami typowo „męskimi”. To do niego zgłaszasz się z zaburzeniami erekcji, niepłodnością męską, podejrzeniem niedoboru testosteronu albo wadami anatomicznymi narządów płciowych.

Możesz też zapamiętać to rozróżnienie w formie prostego schematu:

• do urologa idziesz z objawami z układu moczowego, takimi jak ból przy oddawaniu moczu, krwiomocz, problemy z trzymaniem moczu czy podejrzenie kamieni,
• do androloga zgłaszasz się z problemami intymnymi związanymi z seksem, płodnością, wyglądem lub budową narządów płciowych oraz z typowo męskimi objawami hormonalnymi.

W praktyce wielu lekarzy ma specjalizację z urologii i dodatkowe szkolenie andrologiczne. Jeśli trafisz do „nie tego” specjalisty, nie stanie się nic złego. Lekarz przeprowadzi podstawową diagnostykę i w razie potrzeby pokieruje cię dalej, tak abyś trafił pod właściwą opiekę.

Można to porównać do instalacji wodno-kanalizacyjnej w budynku. Urolog jest jak fachowiec od całej sieci rur, zaworów i odpływów. Androlog z kolei przypomina specjalistę od części instalacji odpowiedzialnej za „produkcję” i „transport” nasienia oraz za prawidłowe działanie „mechanizmu” erekcji. Obaj są potrzebni, ale zajmują się trochę innym odcinkiem tej samej „sieci”.

Jakie badania zleca lekarz androlog i jak się do nich przygotować?

Diagnostyka andrologiczna zaczyna się od rozmowy i badania fizykalnego. Lekarz pyta o objawy, choroby przewlekłe, przyjmowane leki, styl życia, a potem ogląda prącie, mosznę i jądra, ocenia budowę ciała, owłosienie, czasem także prostatę. Kolejnym krokiem są badania laboratoryjne, USG jąder i moszny, badanie nasienia, a w razie potrzeby także testy genetyczne.

Standardowa wizyta u androloga ma kilka stałych elementów. Dzięki nim lekarz może zbudować pełny obraz twojego zdrowia i dobrać odpowiednie leczenie andrologiczne:

• szczegółowy wywiad dotyczący chorób przewlekłych, przyjmowanych leków, stylu życia, charakteru pracy, przebytych urazów i operacji,
• pytania o historię seksualną i rozrodczą, na przykład o wcześniejsze ciąże partnerki lub ich brak,
• badanie fizykalne prącia, moszny i jąder z oceną ich budowy i bolesności,
• ocena owłosienia, proporcji sylwetki i masy ciała,
• w razie potrzeby badanie prostaty przez odbyt, zwłaszcza u starszych mężczyzn.

Po pierwszej konsultacji androlog zwykle zleca badania krwi. Na ich podstawie ocenia testosteron i inne hormony, ogólny stan zdrowia oraz ewentualne stany zapalne. Te wyniki są podstawą dalszych decyzji, na przykład o rozpoczęciu terapii hormonalnej czy zmianie stylu życia.

Najczęściej zlecane badania laboratoryjne to:

• badania hormonalne: testosteron całkowity i czasem wolny, hormon luteinizujący LH, hormon folikulotropowy FSH, prolaktyna, czasem TSH i estradiol,
• badania ogólne: morfologia krwi, glukoza, lipidogram, próby wątrobowe, poziom witaminy D,
• markery zapalne i badania w kierunku infekcji narządów płciowych, jeśli objawy na to wskazują.

W diagnostyce przydają się też badania obrazowe. USG jąder pozwala ocenić budowę jąder, żylaki powrózka nasiennego czy obecność wodniaka. USG prostaty, czasem przezodbytnicze, jest ważne u starszych mężczyzn i przy problemach z mikcją.

Najczęściej wykonywane badania obrazowe w andrologii to:

• USG jąder i moszny, czasem z dopplerem do oceny przepływu krwi,
• USG prostaty, w tym badanie przezodbytnicze,
• USG jamy brzusznej z oceną nerek i pęcherza, gdy jest taka potrzeba,
• inne badania obrazowe, na przykład rezonans czy tomografia, przy szczególnych wskazaniach.

Przy problemach z płodnością kluczowe jest badanie nasienia, czyli seminogram. Ocenia się w nim zarówno ilość ejakulatu, jak i parametry plemników. Wynik takiego badania jest dla androloga czymś w rodzaju szczegółowego raportu technicznego z pracy „linii produkcyjnej” plemników.

W ramach badania nasienia oceniane są najczęściej:

• objętość ejakulatu,
• liczba plemników w mililitrze nasienia,
• ruchliwość i żywotność plemników,
• budowa plemników, czyli odsetek prawidłowych form,
• obecność komórek zapalnych, które mogą świadczyć o infekcji,
• potrzeba wykonania posiewu nasienia, gdy podejrzewa się zakażenie,
• w wybranych sytuacjach dodatkowe testy, na przykład fragmentacja DNA plemników.

Przy bardzo ciężkich zaburzeniach nasienia albo braku plemników androlog może zlecić badania genetyczne. Chodzi o to, aby ustalić, czy przyczyna problemów nie leży w wrodzonych nieprawidłowościach chromosomów lub genów. Taka wiedza ma znaczenie nie tylko dla leczenia, ale także dla planowania rodziny.

W andrologii do badań genetycznych kierują między innymi takie sytuacje:

• ciężkie zaburzenia nasienia lub azoospermia,
• podejrzenie wrodzonych nieprawidłowości rozwoju narządów płciowych,
• nawracające poronienia u partnerki, gdy podejrzewa się udział czynnika męskiego,
• konieczność oceny kariotypu, mikrodelecji chromosomu Y czy mutacji CFTR.

Do pierwszej wizyty u androloga nie musisz robić skomplikowanych przygotowań. Wystarczy zadbać o zwykłą higienę intymną, zabrać ze sobą dokumentację medyczną, listę przyjmowanych leków i suplementów oraz wyniki wcześniejszych badań, jeśli jakieś masz. Dobrze jest też wypisać na kartce główne objawy, kiedy się zaczęły i co je nasila lub łagodzi.

Przy badaniach krwi ważne są drobne szczegóły organizacyjne. Stosując się do nich, unikniesz powtarzania badań i otrzymasz wiarygodny obraz hormonów oraz parametrów ogólnych:

• najczęściej badania wykonuje się na czczo,
• w dniu poprzedzającym badanie lepiej unikać intensywnego wysiłku,
• nie pij alkoholu przed pobraniem krwi,
• zgłoś personelowi przyjmowane leki i suplementy,
• przy kontroli testosteronu warto trzymać się podobnej pory pobrania krwi.

Do badania nasienia także trzeba się odpowiednio przygotować. Parametry ejakulatu mocno zależą od tego, co robiłeś w poprzednich dniach. Zbyt krótka wstrzemięźliwość, alkohol czy gorące kąpiele potrafią całkowicie zafałszować wynik i wprowadzić lekarza w błąd.

Przygotowanie do badania nasienia zwykle obejmuje takie zasady:

• okres wstrzemięźliwości seksualnej, najczęściej 2–7 dni,
• unikanie alkoholu i narkotyków w dniach poprzedzających badanie,
• rezygnację z sauny i gorących kąpieli na kilka dni przed badaniem,
• oddanie nasienia po pełnym opróżnieniu pęcherza i umyciu rąk oraz narządów płciowych,
• przekazanie próbki w określonym czasie i w zalecanej temperaturze,
• poinformowanie laboratorium o przyjmowanych lekach i ewentualnej gorączce w ostatnich tygodniach.

Część badań, na przykład USG jąder czy badanie prostaty, może wiązać się z dyskomfortem psychicznym. Zazwyczaj nie są one jednak bolesne. Masz prawo zadawać pytania, poprosić o przerwanie badania przy dużym napięciu oraz poprosić o obecność partnerki lub partnera, jeśli dzięki temu czujesz się spokojniej.

Do wizyty u androloga możesz podejść jak do przeglądu instalacji w domu: najpierw spisujesz „listę usterek”, czyli objawów, potem zbierasz całą dokumentację medyczną i wyniki badań, a na końcu przekazujesz specjalistom pełne informacje. Ukrywanie ważnych danych, picie alkoholu przed badaniem nasienia czy niestosowanie się do zaleceń „na czczo” działa podobnie jak zaklejanie taśmy na przeciekającej rurze – utrudnia prawidłową „naprawę systemu”.