Jeśli podejrzewasz udar, natychmiast zadzwoń pod numer 112. Nie czekaj, aż objawy miną. Każda minuta opóźnienia oznacza utratę kolejnych komórek nerwowych, dlatego liczy się szybkie wezwanie profesjonalnej pomocy, a nie samodzielne rozpoznanie rodzaju udaru.
Co zrobić od razu?
Udar mózgu jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia. Może wynikać z zablokowania dopływu krwi do części mózgu albo z krwawienia po pęknięciu naczynia. W obu przypadkach potrzebna jest pilna diagnostyka w szpitalu. Tak zwana złota godzina ma znaczenie, ponieważ czas wpływa na zakres uszkodzenia mózgu i możliwości leczenia.
Gdy pojawi się choć jeden nagły objaw neurologiczny, zadzwoń pod 112. Powiedz dyspozytorowi, jakie objawy wystąpiły i kiedy zostały zauważone. Nie czekaj na poprawę, nie organizuj samodzielnego transportu do szpitala i nie próbuj potwierdzać diagnozy domowymi sposobami.
Test F.A.S.T. – jak rozpoznać udar?
Test F.A.S.T. pomaga szybko wychwycić najczęstsze objawy udaru. Nie zastępuje badania lekarskiego, ale ułatwia podjęcie decyzji o natychmiastowym wezwaniu pomocy. Objawy często dotyczą jednej strony ciała, dlatego zwracaj uwagę na asymetrię.
| Litera | Co sprawdzić? | Na co zwrócić uwagę? |
|---|---|---|
| F – Face, twarz | Poproś osobę o uśmiech. | Opadnięty kącik ust, powieka lub wyraźna asymetria twarzy. |
| A – Arm, ramię | Poproś o uniesienie obu rąk. | Jedno ramię opada, ręka jest wyraźnie słabsza albo osoba nie może jej utrzymać. |
| S – Speech, mowa | Poproś o powtórzenie prostego zdania. | Mowa jest niewyraźna, bełkotliwa, niespójna albo osoba nie rozumie polecenia. |
| T – Time, czas | Zanotuj godzinę początku objawów. | Natychmiast dzwoń pod 112. Czas pojawienia się symptomów pomoże ratownikom i lekarzom. |
Do innych nagłych objawów należą jednostronne drętwienie lub niedowład, zaburzenia widzenia, silne zawroty głowy, utrata równowagi, trudności z chodzeniem, splątanie oraz nagły, silny ból głowy. Sam ból głowy nie oznacza jeszcze udaru, ale jego nagłe wystąpienie wraz z zaburzeniami neurologicznymi wymaga pilnej pomocy.
Czy objawy udaru zawsze są wyraźne?
Nie. Udar może przebiegać mniej typowo, a objawy bywają mylone ze zmęczeniem, zawrotami głowy lub chwilowym pogorszeniem samopoczucia. Nagła dezorientacja, problemy z pamięcią, zaburzenia równowagi, podwójne widzenie, osłabienie jednej strony ciała czy trudność w połykaniu również mogą wskazywać na poważny problem neurologiczny.
Nie używa się już powszechnie określenia „stan przedudarowy” jako osobnej diagnozy. Najczęściej chodzi o przejściowy atak niedokrwienny, czyli TIA. Objawy przypominają udar, ale ustępują, ponieważ zaburzenie przepływu krwi jest przejściowe. Ich zniknięcie nie oznacza bezpieczeństwa. TIA może ostrzegać przed udarem, dlatego wymaga pilnej oceny medycznej, nawet jeśli chory czuje się już dobrze.
Nie zakładaj, że minione objawy można przeczekać lub omówić przy najbliższej planowej wizycie. W przypadku nagłych objawów dzwoń pod 112 i przekaż dyspozytorowi, że wystąpiły, nawet jeśli ustąpiły przed przyjazdem pomocy.
Co robić w oczekiwaniu na pomoc?
Po wezwaniu zespołu ratownictwa zapewnij choremu bezpieczeństwo i obserwuj jego stan. Postępuj w następującej kolejności:
- Ułóż osobę przytomną w wygodnej, bezpiecznej pozycji i nie pozwalaj jej samodzielnie chodzić.
- Jeśli chory jest nieprzytomny, ale oddycha, ułóż go w pozycji bezpiecznej i regularnie kontroluj oddech.
- Nie podawaj jedzenia, picia, aspiryny ani innych leków na własną rękę. Rodzaj udaru może ustalić dopiero lekarz, a przy udarze krwotocznym aspiryna może zwiększyć krwawienie.
- Zapamiętaj lub zapisz godzinę początku objawów, przygotuj informacje o przyjmowanych lekach i nie zostawiaj chorego samego.
- Jeśli osoba straci przytomność i przestanie prawidłowo oddychać, rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową zgodnie z instrukcjami dyspozytora 112.
Kto jest bardziej narażony na udar?
Ryzyko rośnie z wiekiem, ale udar może wystąpić także u młodszej osoby. Na część czynników można wpływać poprzez leczenie i zmianę stylu życia. Najczęściej znaczenie mają:
- Nadciśnienie tętnicze zwiększające ryzyko zarówno udaru niedokrwiennego, jak i krwotocznego.
- Cukrzyca, podwyższony cholesterol, miażdżyca i choroby serca.
- Palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, otyłość oraz mała aktywność fizyczna.
- Wcześniejszy udar lub TIA, zaburzenia krzepnięcia i niektóre choroby naczyń.
- Wiek oraz rodzinne występowanie udarów, na które nie można bezpośrednio wpływać.
Kontrola ciśnienia, cukru i cholesterolu, leczenie rozpoznanych chorób oraz rezygnacja z palenia zmniejszają ryzyko, ale nie wykluczają udaru. Gdy pojawiają się nagłe zaburzenia mowy, asymetria twarzy, osłabienie ręki lub inne objawy neurologiczne, najważniejsza pozostaje szybka reakcja.
Nie czekaj na ustąpienie objawów i nie próbuj leczyć udaru w domu. Zadzwoń pod 112, zapamiętaj czas początku symptomów i stosuj się do poleceń dyspozytora.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania ani zaleceń lekarza. W przypadku podejrzenia udaru natychmiast zadzwoń pod numer 112.
