Czym zajmuje się alergolog? Badania, diagnoza, leczenie

Alergolog zajmuje się rozpoznawaniem, badaniem i leczeniem chorób alergicznych, czyli dolegliwości wywołanych nadmierną reakcją układu odpornościowego na alergeny. Podczas wizyty może zlecić testy skórne, badania z krwi IgE, testy prowokacyjne i zaproponować leczenie objawowe lub odczulanie. Dzięki temu masz szansę ustalić, co dokładnie Cię uczula i jak bezpiecznie zapanować nad objawami. Jeśli chcesz lepiej przygotować się do wizyty i zrozumieć, na czym polega praca alergologa, przeczytaj cały artykuł.

Kim jest alergolog i czym się zajmuje

Alergolog to lekarz, który po ukończeniu studiów medycznych odbył kilkuletnią specjalizację z alergologii, często łączoną z pediatrią, chorobami wewnętrznymi, pulmonologią, otolaryngologią lub dermatologią. Taki specjalista zajmuje się profilaktyką, diagnostyką i leczeniem chorób alergicznych u dzieci i dorosłych, a także długoterminową opieką nad osobami z przewlekłymi schorzeniami o podłożu alergicznym.

Alergia to nieprawidłowa reakcja układu immunologicznego na obcą substancję, która dla większości ludzi jest całkowicie nieszkodliwa. Po kontakcie z alergenem organizm osoby uczulonej wytwarza przeciwciała IgE, które pobudzają komórki uwalniające histaminę. To właśnie histamina odpowiada za świąd, katar, wysypkę, obrzęk czy duszność, a przy bardzo silnej reakcji może dojść do zagrażającego życiu wstrząsu.

W gabinecie alergologa pojawiają się osoby uczulone na różne grupy alergenów: alergeny wziewne (pyłki roślin w ogrodzie, roztocza kurzu domowego, pleśnie w zawilgoconych pomieszczeniach, naskórek i sierść zwierząt domowych), alergeny pokarmowe (mleko, jaja, orzechy, pszenica), alergeny kontaktowe (metale w biżuterii, składniki kosmetyków, detergenty i środki czyszczące używane w domu), a także niektóre leki i jad owadów.

Choroby alergiczne mogą dotyczyć wielu narządów jednocześnie. Alergolog zajmuje się dolegliwościami ze strony układu oddechowego (nos, gardło, oskrzela, płuca), skóry, układu pokarmowego, a także oczu, uszu i zatok. Objawy mogą mieć charakter przewlekły i „ciągnąć się” miesiącami lub pojawiać się nagle, od łagodnego kataru po reakcje zagrażające życiu.

W codziennej praktyce alergolog zbiera szczegółowy wywiad, planuje i interpretuje testy skórne, badania z krwi IgE oraz próby prowokacyjne. Prowadzi leczenie objawowe (np. farmakoterapia, dieta) i przyczynowe, w tym immunoterapię alergenową – odczulanie. Uczy też, jak ograniczyć kontakt z alergenami w domu, pracy czy ogrodzie i ściśle współpracuje z innymi lekarzami, takimi jak pediatra, pulmonolog, otolaryngolog, dermatolog czy okulista.

W ostatnich dekadach liczba osób z alergią wyraźnie rośnie. Dużą rolę odgrywają zanieczyszczenia środowiska, wysoki stopień przetworzenia żywności, częsta obecność wilgoci i pleśni w słabo wentylowanych mieszkaniach oraz wysoka koncentracja pyłków roślin w gęsto zabudowanych miastach. Do tego dochodzi wpływ dymu tytoniowego, smogu i zmian stylu życia.

Bagatelizowanie przewlekłych objawów alergii – takich jak nawracający katar sienny, przewlekły kaszel czy uporczywe zmiany skórne – zwiększa ryzyko rozwoju astmy oskrzelowej, przewlekłego zapalenia zatok oraz ciężkich reakcji po kolejnym kontakcie z alergenem, dlatego przy utrzymujących się dolegliwościach, mimo domowych sposobów i leków „na własną rękę”, warto skonsultować się z alergologiem.

Jakie objawy i sytuacje wskazują na potrzebę wizyty u alergologa?

Objawy alergii są bardzo zróżnicowane i często przypominają zwykłe przeziębienie, podrażnienie skóry lub „grypę żołądkową”. Mogą dotyczyć jednego narządu lub całego organizmu i pojawiać się tylko w określonych sytuacjach. Warto więc wiedzieć, kiedy nawracające dolegliwości powinny skłonić Cię do wizyty u alergologa, a nie do kolejnego leczenia „kataru” czy „podrażnienia” bez szukania przyczyny.

Ze strony układu oddechowego na alergię mogą wskazywać nawracające epizody kichania, wodnisty katar, zatkany nos i świąd w nosie. Często dołącza się suchy, męczący kaszel – zwłaszcza w nocy – świszczący oddech, uczucie duszności lub częste „przedłużające się przeziębienia”. Typowa jest sezonowość objawów, na przykład nasilenie w okresie pylenia roślin w ogrodzie albo po sprzątaniu kurzu w domu.

Objawy skórne to kolejna częsta przyczyna wizyty. Należą do nich wysypka, pokrzywka, świąd skóry, zaczerwienienie czy niewielkie obrzęki w miejscu kontaktu z kosmetykiem, detergentem, biżuterią lub roślinami. U wielu osób dochodzi do zaostrzeń atopowego zapalenia skóry (AZS), a u części pojawia się dermografizm, czyli pokrzywka pojawiająca się po potarciu lub zadrapaniu skóry.

Alergia może objawiać się także ze strony oczu i układu pokarmowego. Typowe są zaczerwienione, łzawiące i swędzące oczy, przekrwione spojówki oraz uczucie piasku pod powiekami. Z przewodu pokarmowego mogą wystąpić ból brzucha, nudności, wymioty, biegunka lub luźne stolce, szczególnie po spożyciu określonych pokarmów albo przyjęciu leku. Takie dolegliwości gastryczne, utrzymujące się lub nawracające, wymagają wyjaśnienia.

Wizyta u alergologa jest szczególnie wskazana, gdy objawy mają charakter nawracający lub przewlekły, pojawiają się cyklicznie (np. co roku wiosną czy jesienią), nasilają się w konkretnych warunkach – w domu, ogrodzie, w pracy, po kontakcie ze zwierzętami, po sprzątaniu lub remoncie. Niepokoi również brak wyraźnej poprawy mimo leczenia zaleconego przez lekarza rodzinnego oraz sytuacje, gdy podejrzewasz związek objawów z jedzeniem czy lekami, ale trudno Ci go jednoznacznie uchwycić.

U dzieci na alergię mogą wskazywać przewlekły katar lub kaszel utrzymujący się tygodniami, nocne napady kaszlu, wysypki po jedzeniu, nietypowo silne reakcje po ukąszeniach owadów, długotrwały ból brzucha czy uporczywy płacz i brak apetytu sugerujący dolegliwości bólowe. Takie sytuacje warto omówić z pediatrą, który w razie potrzeby wystawi skierowanie do alergologa dziecięcego.

Nawet jeśli objawy wydają się łagodne, ale trwają długo i wyraźnie obniżają komfort życia – utrudniają sen, pracę, naukę albo spokojny wypoczynek w domu i ogrodzie – konsultacja alergologiczna pomaga ograniczyć rozwój choroby i dobrać leczenie, które odciąży codzienność.

Natychmiastowej pomocy medycznej wymagają objawy alarmowe: nagły obrzęk twarzy, ust, języka lub gardła, silne trudności w oddychaniu, uczucie ucisku w klatce piersiowej, gwałtowny spadek ciśnienia z zawrotami głowy, osłabieniem czy utratą przytomności po kontakcie z pokarmem, lekiem lub jadem owadów – to może być wstrząs anafilaktyczny, w którym ratującym życie lekiem jest adrenalina podana domięśniowo, często z autowstrzykiwacza noszonego przez osoby z przebytą ciężką reakcją.

Jakie choroby diagnozuje i leczy alergolog

Alergolog zajmuje się wszystkimi chorobami, w których główną rolę odgrywa reakcja alergiczna. Czasem dotyczy ona jednego narządu, na przykład tylko nosa czy skóry, a czasem ma charakter ogólnoustrojowy i obejmuje kilka układów jednocześnie, prowadząc do bardzo różnorodnych dolegliwości.

Do najczęstszych rozpoznań należą alergiczny nieżyt nosa (katar sienny), kaszel alergiczny, astma oskrzelowa, alergiczne zapalenie spojówek, alergiczne zapalenie ucha i zatok, atopowe zapalenie skóry, pokrzywka alergiczna (ostra i przewlekła), dermografizm oraz tzw. angina alergiczna. Wiele z tych chorób występuje jednocześnie, na przykład katar sienny i astma, co wymaga spójnego planu leczenia.

Osobną grupę stanowią alergie pokarmowe i lekowe. Uczulenie na białka mleka, jaj, orzechy, pszenicę czy inne składniki pożywienia może dawać zarówno zmiany skórne, jak i objawy żołądkowo-jelitowe lub oddechowe. Reakcje na leki – zwłaszcza niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz antybiotyki – bywają bardzo gwałtowne. Alergie na jad owadów, takich jak osy czy pszczoły, wiążą się z istotnym ryzykiem wstrząsu anafilaktycznego przy kolejnym użądleniu.

Alergolog często pomaga również w diagnostyce chorób, które mogą mieć komponentę alergiczną lub nadwrażliwościową, jak przewlekłe zapalenie zatok, nawracające infekcje dróg oddechowych czy niektóre przewlekłe choroby skóry. Nie wszystkie te schorzenia są „typowymi” alergiami, ale warto ocenić, czy nadmierna reakcja na alergeny nie nasila przebiegu choroby.

Część schorzeń autoimmunologicznych także bywa analizowana przez alergologów, zwłaszcza gdy trzeba odróżnić alergię od innych zaburzeń odporności. W takich sytuacjach leczenie zwykle wymaga współpracy z immunologiem, reumatologiem lub innymi specjalistami prowadzącymi choroby układu odpornościowego.

Jak wygląda wizyta u alergologa i jak się do niej przygotować

Proces diagnostyczno‑leczniczy u alergologa obejmuje kilka etapów. Podczas pierwszej wizyty lekarz przeprowadza szczegółowy wywiad, wykonuje badanie fizykalne i na tej podstawie stawia wstępne rozpoznanie. Następnie planuje badania dodatkowe – testy skórne, badania z krwi IgE, próby prowokacyjne lub postępowanie eliminacyjne. Na kolejnych wizytach omawia wyniki, potwierdza lub modyfikuje rozpoznanie i wdraża leczenie farmakologiczne, dietę eliminacyjną oraz ewentualnie immunoterapię alergenową.

Organizacja wizyty zależy od tego, czy korzystasz z systemu publicznego, czy z konsultacji prywatnej. W poradni finansowanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ lub innego lekarza pracującego w tym systemie, a na wizytę czeka się zwykle od kilku do kilkunastu miesięcy, dłużej w poradniach dziecięcych. Wizyta prywatna jest zazwyczaj dostępna dużo szybciej, a koszt jednorazowej konsultacji to najczęściej kilkaset złotych, przy czym testy alergiczne opłaca się osobno.

Jak przygotować się do wizyty u alergologa?

Do wizyty warto dobrze się przygotować, by lekarz już na początku miał pełniejszy obraz sytuacji. Zabierz dotychczasową dokumentację medyczną, czyli wyniki badań, wypisy ze szpitala, opisy wcześniejszych konsultacji. Przygotuj też listę wszystkich przyjmowanych leków i suplementów oraz informacji o chorobach przewlekłych, w tym o chorobach autoimmunologicznych czy schorzeniach układu krążenia.

Bardzo pomaga uporządkowanie informacji o Twoich objawach. Zastanów się, od kiedy trwają, jak często się pojawiają, jak długo utrzymuje się każdy epizod i w jakich sytuacjach dolegliwości się nasilają, na przykład podczas sprzątania, wiosną w ogrodzie, po kontakcie ze zwierzętami czy po zjedzeniu konkretnych potraw. Zapisz też, co przynosi ulgę, jakie leki stosowałeś i z jakim skutkiem.

Przed wizytą możesz zanotować kilka konkretnych informacji:

• opis typowego dnia, w którym występują objawy, razem z porą ich pojawiania się,
• podejrzane pokarmy lub sytuacje wyzwalające dolegliwości, na przykład kontakt z kurzem, zwierzęciem, detergentem lub rośliną w ogrodzie,
• sezonowość objawów, np. nasilenie w określonych miesiącach roku lub przy określonej pogodzie,
• występowanie alergii w rodzinie, astmy, AZS lub innych chorób alergicznych u bliskich krewnych,
• wcześniejsze ciężkie reakcje, takie jak uogólniona pokrzywka, obrzęk, duszność czy wstrząs anafilaktyczny,
• warunki mieszkaniowe: wilgoć, pleśń, obecność zwierząt, dywany, częste remonty, praca w zapylonym lub chemicznym środowisku.

Przed planowanymi testami skórnymi niektóre leki mogą zafałszować wynik, zwłaszcza leki przeciwhistaminowe oraz miejscowe glikokortykosteroidy stosowane w miejscu planowanego testu. Alergolog lub lekarz kierujący testy powie Ci, które preparaty i na jak długo trzeba odstawić. Nie zmieniaj dawek i nie odstawiaj leków samodzielnie, zwłaszcza jeśli przyjmujesz je z powodu astmy, chorób serca czy innych poważnych schorzeń.

W dniu wizyty załóż luźny, wygodny strój, który umożliwi łatwe odsłonięcie przedramion i pleców, jeśli tego dnia będą wykonywane testy skórne. Zaplanuj odpowiednią ilość czasu, bo w razie testów punktowych będziesz potrzebował co najmniej kilkudziesięciu minut w gabinecie. Jeśli masz nasilone objawy oczne, lepiej załóż okulary zamiast soczewek kontaktowych, aby można było łatwo ocenić spojówki i powieki.

Przed wizytą u alergologa nie stosuj silnych maści sterydowych na skórę w miejscu planowanych testów, nie ukrywaj przed lekarzem żadnych przyjmowanych leków ani suplementów, nie wykonuj na sobie „domowych testów” z celowym spożywaniem podejrzanych produktów i zawsze poinformuj lekarza o przebytych ciężkich reakcjach na leki lub jad owadów.

Jak przebiega pierwsza wizyta u alergologa?

Podczas pierwszej wizyty alergolog bardzo dokładnie wypytuje o Twoje dolegliwości. Zadaje pytania o rodzaj, częstotliwość i czas trwania objawów, okoliczności ich pojawiania się, wpływ na sen, naukę, pracę i aktywność fizyczną. Interesują go choroby współistniejące, wszystkie przyjmowane leki, przypadki chorób alergicznych w rodzinie, warunki mieszkaniowe i zawodowe, ekspozycja na kurz, pleśnie, dym tytoniowy, a także informacje o zwierzętach domowych i ewentualnych remontach w domu.

Następnie lekarz wykonuje standardowe badanie fizykalne. Ocenia stan skóry – szuka wysypek, pokrzywki, suchości typowej dla AZS – ogląda nos i gardło, sprawdza spojówki, osłuchuje płuca, mierzy ciśnienie, tętno i częstość oddechu. U dzieci ocenia także wzrost, masę ciała i ogólny rozwój fizyczny, bo przewlekła, nieleczona alergia może zaburzać przyrost masy ciała lub powodować przewlekłe zmęczenie.

Jeśli są wskazania, już podczas pierwszej wizyty alergolog zleca lub wykonuje proste badania dodatkowe, na przykład spirometrię oceniającą funkcję układu oddechowego, próby nadwrażliwości nosa albo skórne testy punktowe, gdy stan skóry na to pozwala. W ostrym zaostrzeniu choroby, przy rozległych zmianach skórnych czy po świeżym epizodzie wstrząsu lekarz odracza testy i planuje inną strategię diagnostyczną.

Po zebraniu wywiadu i badaniu fizykalnym lekarz stawia wstępne rozpoznanie i określa najbardziej prawdopodobny typ alergii. Następnie planuje kolejne kroki: dobiera testy skórne lub badanie krwi z oznaczeniem przeciwciał IgE, ewentualnie testy prowokacyjne albo test eliminacyjny z dietą eliminacyjną. Często już na tym etapie włącza leczenie objawowe, np. leki przeciwhistaminowe lub glikokortykosteroidy donosowe czy wziewne, i ustala termin wizyty kontrolnej.

Wizyta u alergologa dziecięcego – co warto wiedzieć?

Alergologia dziecięca nie jest oddzielną specjalizacją, ale wielu alergologów ma bogate doświadczenie pediatryczne i przyjmuje dzieci w każdym wieku. Objawy u najmłodszych są w dużej mierze podobne do tych u dorosłych, lecz maluch często nie potrafi ich opisać, a problem ujawnia się przez płacz, zaburzenia snu, trudności z jedzeniem czy niechęć do zabawy.

• nawracające lub przewlekłe infekcje dróg oddechowych, przy których podejrzewa się tło alergiczne,
• wysypki i świąd skóry, w tym podejrzenie lub rozpoznane atopowe zapalenie skóry,
• dolegliwości po określonych pokarmach, jak wysypka, ból brzucha, biegunka lub wymioty po kilku stałych produktach,
• nietypowo silne reakcje po ukąszeniach owadów, szczególnie gdy każdy kolejny odczyn jest większy,
• podejrzenie astmy lub alergii wziewnej, np. napady kaszlu, świszczący oddech, duszność po kontakcie z kurzem, sierścią czy pyłkami.

Diagnostyka u dzieci różni się od tej prowadzonej u dorosłych. U najmłodszych częściej wykorzystuje się badania z krwi z oznaczeniem swoistych IgE, ponieważ współpraca przy testach skórnych bywa ograniczona, a poniżej około 4. roku życia testy punktowe są wykonywane ostrożnie. Metody badań i leczenia dostosowuje się do wieku, masy ciała oraz możliwości współpracy, ze szczególnym uwzględnieniem wpływu diety na rozwój dziecka.

Do typowych chorób alergicznych wieku dziecięcego należą przede wszystkim alergia na białka mleka krowiego i jajka, niemowlęce atopowe zapalenie skóry, wczesne postaci astmy oskrzelowej oraz alergiczny nieżyt nosa u dzieci przedszkolnych i szkolnych. Nieleczone lub źle kontrolowane alergie mogą wpływać na rozwój fizyczny i naukę, prowadząc do częstych nieobecności w szkole, zaburzeń snu i przewlekłego zmęczenia.

Rodzic przygotowujący dziecko do wizyty u alergologa powinien spisać obserwacje dotyczące objawów, zabrać książeczkę zdrowia, wyniki dotychczasowych badań oraz listę wszystkich stosowanych leków i suplementów. Warto zadbać też o komfort dziecka – ulubiona zabawka, książka czy przekąska pomagają spokojnie przetrwać dłuższą wizytę i badania.

Jakie badania diagnostyczne może zlecić alergolog

Alergolog dobiera rodzaj badań indywidualnie do wieku pacjenta, charakteru i nasilenia objawów, chorób towarzyszących oraz aktualnie przyjmowanych leków. Nie istnieje jedno badanie, które odpowie na wszystkie pytania, dlatego wyniki zawsze muszą być interpretowane w kontekście całego obrazu klinicznego, a nie wyłącznie pojedynczej liczby czy wykresu.

W alergologii stosuje się kilka głównych grup badań: testy skórne (punktowe i płatkowe), badania z krwi z oznaczaniem całkowitego i swoistych IgE, testy prowokacyjne (donosowe, dooskrzelowe, pokarmowe, dospojówkowe) oraz tzw. postępowanie eliminacyjne, czyli eliminację podejrzanych alergenów z diety lub otoczenia i obserwację efektu. Uzupełniająco wykonuje się badania oceniające stan narządów, na przykład spirometrię, RTG, USG czy endoskopię, które nie wykrywają alergii, lecz pomagają ocenić jej następstwa.

Każde z tych badań ma swoje ograniczenia. Klasyczne panele obejmują jedynie najczęstsze alergeny, więc nie da się „zbadać wszystkiego naraz”. Dodatni wynik nie zawsze oznacza objawową alergię, a ujemny nie wyklucza wszystkich możliwych reakcji, szczególnie nietypowych. Badania wykonywane prywatnie bywają kosztowne, dlatego alergolog stara się dobierać testy racjonalnie. Często korzysta z gotowych paneli, takich jak panel pokarmowy obejmujący 21 alergenów pokarmowych, panel wziewny z 21 alergenami wziewnymi czy panel pediatryczny badający 28 najczęstszych alergenów u dzieci.

Testy skórne wykonywane przez alergologa

Testy skórne to podstawowe narzędzie diagnostyczne w alergiach wziewnych, pokarmowych i kontaktowych. Polegają na podaniu bardzo małej ilości alergenu na skórę i obserwacji, czy w tym miejscu pojawi się reakcja alergiczna w postaci bąbla i zaczerwienienia. Ich zaletą jest stosunkowo szybki wynik i duża czułość w przypadku wielu alergenów.

• Skórne testy punktowe (tzw. prick tests) wykonuje się najczęściej na skórze przedramienia, nanosi się krople roztworów alergenów i delikatnie nakłuwa naskórek specjalnym lancetem, a wynik odczytuje się po około 15–20 minutach.
• Naskórkowe testy płatkowe (testy płatkowe) przeprowadza się na skórze pleców, gdzie przykleja się plastry z alergenami, które pozostają w kontakcie ze skórą zwykle przez 48 godzin, a reakcję ocenia się dwukrotnie, na przykład po 48 i 72 godzinach.

Za pomocą testów punktowych można ocenić reakcję na najczęstsze alergeny wziewne, takie jak pyłki roślin, roztocza kurzu domowego, sierść zwierząt czy pleśnie, oraz na wybrane alergeny pokarmowe. Testy płatkowe służą głównie do diagnostyki alergii kontaktowych na metale, składniki kosmetyków, detergenty i inne substancje mające dłuższy kontakt ze skórą. Zestaw testowanych alergenów zawsze dobiera się do Twoich objawów.

Testy skórne są badaniem bezpiecznym. Najczęściej pojawia się miejscowy świąd i zaczerwienienie, które ustępują w krótkim czasie. Ciężkie reakcje ogólne występują bardzo rzadko, a badanie wykonuje się w gabinecie medycznym, gdzie dostępne są leki ratujące życie, w tym adrenalina w razie nagłej reakcji.

Istnieją jednak przeciwwskazania do wykonywania testów skórnych. Nie przeprowadza się ich w okresie silnego zaostrzenia choroby, przy rozległych zmianach skórnych w miejscu planowanego badania, w niektórych poważnych chorobach przewlekłych czy w czasie ciąży, jeśli ryzyko przeważa nad korzyściami. U małych dzieci, zwykle poniżej około 4. roku życia, częściej rezygnuje się z testów skórnych na rzecz badań z krwi IgE.

Badania z krwi IgE i panele alergologiczne

Badania z krwi w alergologii polegają na oznaczeniu całkowitego stężenia IgE oraz tzw. swoistych IgE przeciwko konkretnym alergenom. Całkowite IgE jest wskaźnikiem pomocniczym, natomiast o rozpoznaniu decydują głównie wyniki swoistych IgE zestawione z objawami klinicznymi i wywiadem dotyczącym kontaktu z danym alergenem.

• Panele pokarmowe obejmują najczęstsze alergeny pokarmowe, takie jak białka mleka, jaj, pszenica, soja czy orzechy, zwykle w liczbie około 21 alergenów.
• Panele wziewne zawierają najczęstsze alergeny środowiskowe, między innymi pyłki drzew, traw i chwastów, roztocza kurzu domowego czy sierść zwierząt, również zwykle w liczbie 21 alergenów.
• Panele pediatryczne (mieszane) łączą alergeny pokarmowe i wziewne typowe dla dzieci, najczęściej obejmując około 28 różnych alergenów w jednym badaniu.

Badania z krwi są szczególnie przydatne u małych dzieci, u osób, które przyjmują leki uniemożliwiające wykonanie testów skórnych, u pacjentów z rozległymi zmianami skórnymi oraz w okresach silnego nasilenia objawów, gdy testy skórne byłyby zbyt ryzykowne. Lekarz wybiera ten rodzaj diagnostyki także wtedy, gdy istnieje duże ryzyko ciężkiej reakcji przy bezpośrednim kontakcie skóry z alergenem.

Na wyniki badań z krwi IgE czeka się zwykle od kilku dni do około dwóch tygodni, zależnie od laboratorium i zakresu panelu. Część badań może być refundowana, inne wykonuje się odpłatnie, co wpływa na dostępność poszczególnych paneli. Interpretacja wyników zawsze należy do alergologa – dodatni wynik nie musi oznaczać pełnoobjawowej alergii, a ujemny nie wyklucza całkowicie nadwrażliwości, dlatego same liczby bez oceny lekarza nie powinny być podstawą decyzji terapeutycznych.