Eksperyment ze zgubionym listem był metodą badania altruizmu i życzliwości społecznej, opracowaną przez Stanleya Milgrama w latach 60. XX wieku. Badacze zostawiali w miejscach publicznych zaadresowane i opatrzone znaczkami listy, które wyglądały na przypadkowo zgubione. Następnie sprawdzali, ile z nich przechodnie wrzucą do skrzynki pocztowej.
Czym był eksperyment ze zgubionym listem?
Metoda miała pokazać, jak ludzie reagują na prostą sytuację wymagającą bezinteresownej pomocy. Osoba, która znajdowała list, nie wiedziała, że uczestniczy w badaniu. Mogła go zignorować, zabrać albo zrobić coś, co zwiększało szansę na dostarczenie przesyłki – najczęściej wrzucić ją do skrzynki pocztowej.
Milgram wykorzystywał różne adresy, aby porównywać stosunek przechodniów do określonych grup. Listy mogły być kierowane na przykład do organizacji politycznych, religijnych, medycznych lub charytatywnych. Odsetek odesłanych przesyłek traktowano jako wskaźnik altruizmu społecznego, sympatii lub zaufania wobec adresata.
Jak przeprowadzano badanie?
Procedura opierała się na kilku powtarzalnych czynnościach:
- Przygotowanie listów – badacze tworzyli przesyłki z fikcyjnymi adresami i naklejali na nich znaczki.
- Zróżnicowanie adresatów – poszczególne listy przypisywano instytucjom lub grupom o odmiennym profilu społecznym i ideologicznym.
- Rozmieszczenie przesyłek – listy zostawiano w miejscach publicznych, takich jak chodniki, sklepy czy przystanki.
- Obserwacja rezultatu – liczono, ile przesyłek przypadkowi znalazcy wrzucili do skrzynek pocztowych.
Co mówiły wyniki?
Jeżeli listy adresowane do jednej grupy były odsyłane częściej niż listy kierowane do innej, można było wnioskować, że przechodnie byli wobec pierwszej grupy bardziej przychylni albo chętniej jej pomagali. Metoda pozwalała więc badać postawy społeczne bez pytania ludzi wprost o ich opinie.
Jej zaletą było naturalne zachowanie badanych, którzy nie wiedzieli o eksperymencie i nie mogli dopasować odpowiedzi do oczekiwań ankietera. Trzeba jednak pamiętać, że odsetek odesłanych listów nie mierzy bezpośrednio samego altruizmu. Wpływać na niego mogły także sytuacja, miejsce znalezienia przesyłki i przekonanie, że list rzeczywiście został zgubiony.
Istota eksperymentu polegała na tym, że zwykły odruch pomocy przy „zgubionym” liście wykorzystano jako wskaźnik społecznej życzliwości wobec różnych adresatów.
